بحث درباره اینکه آیا لاپاراسکوپی نیاز به بیهوشی دارد، در سالهای اخیر به یکی از سوالات پرتکرار بیماران تبدیل شده است، زیرا این روش جراحی نسبت به جراحیهای باز تهاجم بسیار کمتری دارد و بسیاری تصور میکنند شاید بتوان آن را بدون بیهوشی یا با بیحسی انجام داد. پاسخ علمی به این پرسش این است که اغلب موارد لاپاراسکوپی، به ویژه جراحیهای شکمی و لگنی، معمولاً با بیهوشی در لاپاراسکوپی انجام میشوند؛ زیرا شرایط لازم برای ایمنی بیمار، کنترل درد، امکان ایجاد فضای کافی در شکم و جلوگیری از حرکات ناخواسته بدن تنها با بیهوشی عمومی فراهم میشود. با این حال در برخی موارد محدود و خاص، استفاده از روشهای متفاوت مانند لاپاراسکوپی با بیحسی یا حتی روشهایی که عملاً نوعی لاپاراسکوپی بدون بیهوشی محسوب میشوند نیز امکان پذیر است. در این مقاله، به شیوهای علمی و کاربردی توضیح میدهیم چرا بیشتر انواع جراحی لاپاراسکوپی با بیهوشی انجام میشود، چه زمانی میتوان از بیحسی استفاده کرد و چه عواملی تعیین میکنند که کدام نوع بیدردی برای بیمار مناسبتر است.
چرا در جراحیهای لاپاراسکوپی از بیهوشی استفاده میشود؟
مبنای اصلی نیاز به بیهوشی در لاپاراسکوپی، نحوه انجام این جراحی است. در لاپاراسکوپی، شکم با گاز CO₂ پر میشود تا فضای کافی برای مشاهده و جراحی ایجاد گردد. ورود این گاز میتواند فشار داخل شکمی را افزایش دهد، دیافراگم را به سمت بالا هدایت کند و احساس ناراحتی یا درد شدیدی ایجاد کند. کنترل این وضعیت تنها زمانی امکانپذیر است که بیمار در حالت بیهوشی باشد و عضلات شکم و دیافراگم شل شده باشند. همین وضعیت باعث میشود جراحی لاپاراسکوپی با بیهوشی عمومی برای اکثریت بیماران، انتخابی ایمن، قابل پیشبینی و علمی باشد. بیهوشی عمومی این امکان را فراهم میکند که جراح بدون نگرانی از درد بیمار یا حرکت ناگهانی، عمل را با دقت کامل انجام دهد و در عین حال سیستم بیهوشی نیز بر تنفس و اکسیژنرسانی بدن بیمار نظارت مداوم داشته باشد.
یکی دیگر از دلایل نیاز به بیهوشی در لاپاراسکوپی این است که در طی عمل، ابزارهای مختلفی وارد شکم میشوند و دستکاری بافتی در نواحی حساس مانند رحم، تخمدانها، کیسه صفرا یا روده انجام میشود. این نوع تحریک، در حالت هوشیاری یا حتی بیحسی ساده قابل تحمل نیست و ممکن است باعث درد، انقباض عضلانی یا واکنشهای عصبی–عروقی شود. بیهوشی عمومی اجازه میدهد که تمام این مراحل بدون درد و بدون خطر واکنشهای ناگهانی انجام شود. بنابراین در جراحیهایی که زمان آنها طولانیتر است یا بافتهای عمیقتری درگیر هستند، بیهوشی در لاپاراسکوپی استاندارد اصلی به شمار میرود.
درصورتیکه نیاز به انجام عمل لاپاراسکوپی پیدا کرده و به دنبال یافتن بهترین جراح لاپاراسکوپی زنان در تهران هستید، میتوانید از طریق دکمه زیر با مطب دکتر شراره صدری نائینی تماس بگیرید. دکتر صدری نائینی جراح و متخصص زنان هسند که تمامی اقدامات تشخیصی و درمانی با لاپاراسکوپی را همراه با تیم متخصص و تجهیزات نوین و پیشرفته ارائه می دهند.
آیا لاپاراسکوپی با بیحسی امکانپذیر است؟
استفاده از لاپاراسکوپی با بیحسی تنها در شرایط خاص امکانپذیر است. بیحسی نخاعی یا اپیدورال در برخی موارد که جراحی بسیار سطحی و کوتاه است، میتواند جایگزینی برای بیهوشی باشد. این نوع بیحسی باعث بیدردی و بیحسی از کمر به پایین میشود و در بعضی از عملهای محدود در لگن یا ناحیه ژنیتال میتواند گزینه مناسبی باشد. با این حال، حتی در این موارد نیز بیمار معمولاً هوشیار خواهد بود و فشار ناشی از تزریق گاز به شکم ممکن است برای او ناخوشایند باشد. به همین دلیل، لاپاراسکوپی با بیحسی بیشتر در شرایطی انتخاب میشود که بیمار به دلایلی نمیتواند بیهوشی عمومی دریافت کند، مانند برخی بیماریهای قلبی–ریوی یا حساسیتهای دارویی شدید.
یکی از محدودیتهای اصلی لاپاراسکوپی با بیحسی، میزان درد ناشی از دستکاری بافتی است. اگرچه بیحسی میتواند انتقال درد را متوقف کند، اما احساس حرکت و فشار همچنان باقی میماند و برخی بیماران ممکن است نسبت به این حس تحمل کافی نداشته باشند. از نظر علمی، بیحسی نخاعی برای جراحیهایی مناسبتر است که نیاز به گاز insufflation کم یا دستکاری سطحیتر دارند. بنابراین این روش جایگزینی برای همه بیماران نیست و تنها در شرایطی که جراح و متخصص بیهوشی آن را ایمن بدانند قابل استفاده است.
لاپاراسکوپی بدون بیهوشی؛ آیا واقعاً ممکن است؟
مفهوم لاپاراسکوپی بدون بیهوشی معمولاً برای روشهایی به کار میرود که حداقل تهاجم را دارند و در آنها بهجای ورود ابزارهای متعدد و تزریق مقدار زیاد گاز، از یک دوربین نازک و ابزارهای ظریف استفاده میشود. این نوع لاپاراسکوپی بیشتر جنبه تشخیصی دارد و برای مشاهده ساختارهای سطحی یا بررسی اولیه برخی مشکلات لگنی انجام میشود. در چنین شرایطی، ممکن است از داروهای آرامبخش و بیدردی سبک استفاده شود که باعث خوابآلودگی بیمار میشود اما او را بهطور کامل بیهوش نمیکند.
با این حال، لاپاراسکوپی بدون بیهوشی تنها در بخش بسیار کوچکی از عملهای پزشکی کاربرد دارد و معمولاً برای جراحیهایی که نیاز به برداشتن بافت، بخیه داخلی، لحیمسازی بافتی یا ترمیم دارند مناسب نیست. دلیل این محدودیت آن است که حتی کوچکترین دستکاری در بافتهای لگنی یا شکمی میتواند درد شدیدی ایجاد کند و باید روی عضلات دیافراگم و شکم کنترل کافی وجود داشته باشد. بنابراین در جراحیهای درمانی، بیهوشی عمومی همچنان انتخاب اصلی و استاندارد جهانی است.
مزایا و ضرورتهای علمی بیهوشی در لاپاراسکوپی
بیهوشی عمومی در لاپاراسکوپی چند مزیت مهم دارد که جایگزینی آن را در بیشتر موارد غیرممکن میکند. نخست اینکه کنترل تنفس بیمار در طول عمل بهوسیله دستگاههای پیشرفته انجام میشود و این موضوع بسیار حیاتی است، زیرا افزایش فشار شکمی میتواند باعث محدودیت حرکتی دیافراگم شود. دوم اینکه بیهوشی باعث شل شدن کامل عضلات میشود و این شلشدگی برای ایجاد میدان مناسب جراحی ضروری است. از نظر علمی نیز ثابت شده است که در جراحی لاپاراسکوپی با بیهوشی، میزان موفقیت، کیفیت دید جراح و ایمنی بیمار بهطور قابلتوجهی بیشتر است.
در کنار این موارد، بیهوشی درد را بهطور کامل مهار میکند و اجازه میدهد جراح عمل را با آرامش و بدون محدودیت انجام دهد. همه این عوامل باعث میشود که اغلب بیماران پس از لاپاراسکوپی با بیهوشی، تجربهای بهتر از انتظار خود داشته باشند و درد پس از عمل نیز کمتر باشد. مدت ریکاوری پس از بیهوشی نیز در سالهای اخیر بهدلیل استفاده از داروهای جدید بسیار کوتاهتر شده است.
چه زمانی امکان انتخاب بین بیهوشی و بیحسی وجود دارد؟
انتخاب بین بیهوشی و بیحسی بستگی مستقیم به نوع عمل، محل جراحی، مدت زمان آن، شرایط عمومی بیمار و ارزیابی تیم بیهوشی دارد. در عملهای سادهتر که نیاز به گاز insufflation کم است و بافتبرداری یا دستکاری عمیق انجام نمیشود، استفاده از لاپاراسکوپی با بیحسی میتواند گزینه قابلقبولی باشد. اما هرچه عمل پیچیدهتر شود، نیاز به بیهوشی در لاپاراسکوپی قطعیتر میشود. در نهایت، این تصمیم باید بر اساس ارزیابی جامع پزشکی و با توجه به ایمنی بیمار اتخاذ شود.
جمعبندی
در پاسخ به این پرسش که آیا لاپاراسکوپی نیاز به بیهوشی دارد، باید گفت که بیشتر نمونههای این جراحی با بیهوشی عمومی انجام میشوند زیرا این روش بیشترین ایمنی، کنترل درد و امکان جراحی دقیق را فراهم میکند. با این حال، در برخی شرایط میتوان از لاپاراسکوپی با بیحسی استفاده کرد و در معدود موارد تشخیصی نیز روشهای نزدیک به لاپاراسکوپی بدون بیهوشی امکانپذیر است. بنابراین انتخاب نوع بیهوشی در لاپاراسکوپی کاملاً به نوع عمل و وضعیت بیمار بستگی دارد و بهترین گزینه همیشه توسط جراح و متخصص بیهوشی تعیین میشود.