هیستروسکوپی یک روش پیشرفته در حوزه پزشکی است که هم با هدف تشخیص و هم درمان، مورد استفاده متخصصین قرار میگیرد. در این روش، با استفاده از یک ابزار نازک و دوربین دار که از طریق واژن وارد رحم میشود، پزشک میتواند ساختار و فضای داخلی رحم را با دقت بالا مشاهده کند. این روش بطور همزمان میتواند هم تشخیصی باشد و هم درمانی. اما چه زمانی به این روش نیاز داریم؟ هیستروسکوپی چگونه انجام میشود و چه مزایا یا خطراتی دارد؟ در ادامه این مقاله تخصصی، به تمام جنبه های جراحی هیستروسکوپی خواهیم پرداخت تا بواسطه پیدا کردن آگاهی از آن، بتوانید راحت تر با آن روبرو شوید.
هیستروسکوپی چیست؟
هیستروسکوپی روشی کمتهاجم و اندوسکوپیک در حوزه پزشکی زنان است که با استفاده از دستگاهی به نام هیستروسکوپ انجام میشود. هیستروسکوپ، لوله ای باریک و انعطافپذیر است که یک دوربین بسیار ظریف در نوک آن تعبیه شده تا تصاویر داخل رحم را به مانیتور منتقل کند. این ابزار از طریق دهانه رحم وارد شده و به پزشک اجازه میدهد فضای داخلی رحم را بطور کامل بررسی کرده و حتی مداخلات و اقدامات درمانی لازم را انجام دهد.
تاریخچه و سیر تحول این روش
استفاده از ابزارهای اندوسکوپیک در پزشکی قدمتی چند دههای دارد اما هیستروسکوپی در دهههای اخیر بهطور خاص برای تشخیص اختلالات داخل رحمی توسعه یافته است. با پیشرفت تکنولوژی، اکنون هیستروسکوپها بهقدری ظریف و پیشرفته شدهاند که انجام این عمل بدون نیاز به بیهوشی عمومی و در مطب هم امکانپذیر است.
در چه زمانی هیستروسکوپی واجبه؟
عمل هیستروسکوپی چگونه انجام میشود؟
در این روش، ابتدا دهانه رحم با ابزار های مخصوص کمی باز میشود. سپس هیستروسکوپ از طریق واژن وارد رحم شده و با تزریق مایعی مانند سالین یا گاز دیاکسید کربن، حفره رحم باز میشود تا دید بهتری به دست آید. سپس پزشک میتواند ساختارهای داخلی رحم را مشاهده کرده و در صورت نیاز، نمونه برداری یا اقدامات درمانی مانند: برش و خارج سازی پولیپ را انجام دهد.
بیحسی یا بیهوشی در هیستروسکوپی
هیستروسکوپی تشخیصی معمولاً بدون بیهوشی و تنها با بیحسی موضعی انجام میشود، اما در موارد درمانی که نیاز به دستکاری بیشتر است، ممکن است بیحسی نخاعی یا بیهوشی عمومی مورد استفاده قرار گیرد. انتخاب نوع بیهوشی بر اساس شرایط بیمار، نوع مداخله و تشخیص پزشک خواهد بود.
انواع هیستروسکوپی
هیستروسکوپی با توجه به علت انجام آن میتواند یکی از انواع زیر باشد:
هیستروسکوپی تشخیصی
این نوع از هیستروسکوپی به منظور بررسی وضعیت داخلی رحم انجام میشود و برای مشاهده مستقیم پولیپ، فیبروم، چسبندگیها، سپتوم رحم و سایر ناهنجاریها کاربرد دارد. در صورت لزوم، میتوان از بافت مشکوک نمونهبرداری کرد.
هیستروسکوپی درمانی
در مواردی که تشخیص به مداخله نیاز دارد، از هیستروسکوپی درمانی استفاده میشود. در این روش، پزشک میتواند به کمک ابزارهای مخصوص که از داخل هیستروسکوپ عبور داده میشوند، اقداماتی مانند برداشتن پولیپ، فیبروم، چسبندگی یا اصلاح دیواره رحم انجام دهد.
کاربردهای هیستروسکوپی در پزشکی زنان
از جمله مهم ترین کاربرد های هیستروسکوپی میتوان از موارد زیر نام برد:
بررسی خونریزیهای غیرطبیعی رحم
یکی از شایعترین علل مراجعه زنان برای هیستروسکوپی، خونریزیهای نامنظم، شدید یا غیرقابل توضیح است. این روش به پزشک امکان میدهد تا مستقیماً علت خونریزی را مشاهده کرده و اقدامات لازم را انجام دهد.
معرفی بهترین دکتر فیبروم رحم در تهران
تشخیص پولیپ یا فیبروم
پولیپ ها و فیبروم های رحمی میتوانند عامل ناباروری، خونریزی یا درد باشند. با هیستروسکوپی، این ضایعات با دقت قابل تشخیص بوده و در صورت نیاز، همزمان میتوان آنها را برداشت.
هیستروسکوپی پولیپ رحم
بررسی و درمان ناهنجاریهای مادرزادی رحم
برخی از زنان بهطور مادرزادی دچار ناهنجاریهایی مانند دیواره جداکننده داخل رحم (سپتوم) هستند که میتواند سبب سقط مکرر شود. هیستروسکوپی بهترین روش برای تشخیص و اصلاح این ناهنجاریهاست.
بررسی علل نازایی یا سقط مکرر
در مواردی که علت ناباروری مشخص نیست، یا زن دچار سقطهای مکرر میشود، هیستروسکوپی میتواند عامل اصلی مانند چسبندگیها یا ناهنجاریهای آناتومیک را آشکار کرده و در همان جلسه آن را درمان کند.
برداشت IUD گیر کرده
گاهی اوقات IUD بهدرستی خارج نمیشود یا در داخل رحم جابجا شده و باعث درد یا عفونت میشود. در این شرایط، هیستروسکوپی دقیقترین و کمخطرترین راه برای استخراج IUD است.
جراحی هیستروسکوپی و مزایای آن
مزایای جراحی هیستروسکوپی که باعث می شود در صورت امکان، نسبت به جراحی های باز اولویت پیدا کند موارد زیر را شامل می شود:
جایگزین کمتهاجم برای جراحی باز رحم
جراحی هیستروسکوپی نوعی درمان کمتهاجمی محسوب میشود که بدون نیاز به برش جراحی روی شکم انجام میشود. برخلاف روشهای قدیمی مانند لاپاراتومی (باز کردن شکم)، در هیستروسکوپی نیازی به شکافتن پوست یا بافت نیست و فقط از طریق دهانه واژن وارد رحم میشوند. این موضوع باعث میشود درد کمتر، عوارض کمتر و مدت بستری کوتاهتری داشته باشد.
بازگشت سریعتر به زندگی روزمره
یکی از بزرگترین مزایای جراحی هیستروسکوپی، دوره نقاهت کوتاه آن است. بیشتر بیماران میتوانند در همان روز یا حداکثر یک روز پس از عمل، به خانه بازگردند و در کمتر از چند روز فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند. به همین دلیل، این روش بهویژه برای زنان شاغل یا مادران پرمشغله بسیار مناسب است.
عوارض هیستروسکوپی
همانند هر روش پزشکی، هیستروسکوپی هم ممکن است با عوارضی همراه باشد. برخی از عوارض شایع و خفیف عبارتاند از:
- احساس درد یا گرفتگی شکم: شبیه به درد قاعدگی و معمولاً با مصرف مسکن قابل کنترل است.
- خونریزی واژینال خفیف: ممکن است تا چند روز بعد از عمل ادامه داشته باشد.
- احساس تهوع یا سبکی سر: که اغلب بهدلیل فشار خون پایین یا داروهای مصرفی ایجاد میشود.
عوارض نادر اما جدی
برخی از عوارض نادرتر عبارتاند از:
- سوراخ شدن رحم (Perforation): اگر ابزار جراحی به دیواره رحم آسیب بزند. احتمال آن بسیار کم و در مراکز تخصصی نادر است.
- عفونت رحم: که با رعایت اصول بهداشتی و مصرف آنتیبیوتیک قابل پیشگیری و درمان است.
- واکنش به داروهای بیهوشی یا مایع تزریقی: مانند سالین یا گاز که در داخل رحم استفاده میشود.
چگونه از عوارض هیستروسکوپی پیشگیری کنیم؟
برای کاهش احتمال بروز عوارض:
- عمل را نزد پزشک متخصص و باتجربه انجام دهید.
- تمام توصیههای قبل و بعد از عمل را رعایت کنید.
- در صورت بروز تب، درد شدید، یا خونریزی زیاد، سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
مراقبتهای قبل و بعد از هیستروسکوپی
پیش از هیستروسکوپی، موارد زیر باید رعایت شود:
- پرهیز از مصرف غذا یا نوشیدنی (در صورت بیهوشی عمومی)
- انجام آزمایشهای خون یا سونوگرافی در صورت نیاز
- مشورت با پزشک درباره داروهای مصرفی، بهویژه داروهای رقیقکننده خون
مراقبت های بعد از هیستروسکوپی
پس از عمل، معمولاً به بیمار توصیه میشود:
- تا ۲۴ ساعت استراحت داشته باشد
- از رابطه جنسی، استفاده از تامپون یا شنا در آب تا چند روز خودداری کند
- مصرف آنتیبیوتیک یا مسکن در صورت تجویز پزشک ادامه یابد
- علائم غیرطبیعی مانند تب یا خونریزی شدید را گزارش دهد
چه کسانی کاندیدای مناسب برای هیستروسکوپی هستند؟
زنانی که دارای یکی از شرایط زیر هستند، معمولاً کاندیدای مناسبی برای انجام هیستروسکوپی به شمار میآیند:
- خونریزی غیرطبیعی رحم
- ناباروری یا سقطهای مکرر
- وجود مشکوک به پولیپ، فیبروم یا چسبندگی داخل رحم
- نیاز به برداشت IUD گیر کرده
- تشخیص ناهنجاریهای مادرزادی رحم
در مقابل، در دوران بارداری یا در صورت وجود عفونت لگنی فعال، انجام هیستروسکوپی توصیه نمیشود.
تفاوت هیستروسکوپی با سایر روشهای تشخیصی
روش های تشخیصی هرکدام کاربردها و مزایای خاص خود را دارا هستند که در مواقع لزوم با تشخیص پزشک به کار گرفته می شوند. در ادامه مقایسه ای مختصر بین هیستروسکوپی، سونوگرافی و لاپاراسکوپی صورت گرفته است:
مقایسه با سونوگرافی
سونوگرافی روشی ساده، غیرتهاجمی و رایج برای بررسی رحم است، اما قدرت تشخیص آن به اندازه هیستروسکوپی دقیق نیست. بهویژه در مواردی که ساختارهای داخلی رحم دچار ناهنجاریهای ظریف باشند، تنها هیستروسکوپی میتواند تصویر دقیقتری ارائه دهد.
مقایسه با لاپاراسکوپی
لاپاراسکوپی برای بررسی ساختارهای خارجی رحم، تخمدانها و لولهها بهکار میرود و نیازمند برش روی شکم است، در حالیکه هیستروسکوپی فقط ساختار داخلی رحم را بررسی میکند و کاملاً بدون برش است.
نقش عمل هیستروسکوپی در درمان نازایی
عمل هیستروسکوپی نقش کلیدی در تشخیص و درمان علل داخلی رحم در نازایی دارد. در بسیاری از موارد، اختلالاتی مانند:
- چسبندگیهای داخل رحم (آشرمن)
- پولیپ یا فیبروم سابموکوزال
- دیواره جداکننده رحم (سپتوم)
میتوانند مانع لانه گزینی یا رشد مناسب جنین شوند. با انجام هیستروسکوپی درمانی، این مشکلات بهراحتی و بدون جراحی باز اصلاح میشوند و احتمال بارداری افزایش مییابد.
آیا هیستروسکوپی درد دارد؟
در هیستروسکوپی تشخیصی، درد خفیفی مانند درد پریود ممکن است تجربه شود که معمولاً با مسکن کنترل میشود. در هیستروسکوپی درمانی، به دلیل استفاده از بیحسی یا بیهوشی، بیمار در حین عمل دردی احساس نمیکند. پس از عمل، ممکن است برای ۱ تا ۲ روز دردهای خفیفی وجود داشته باشد.
هیستروسکوپی در چه شرایطی ممنوع است؟
شرایطی که در آن نباید هیستروسکوپی انجام شود شامل موارد زیر است:
- بارداری
- عفونت فعال لگنی یا رحمی
- سرطان دهانه رحم تأیید نشده
- خونریزی شدید و کنترلنشده
آیا هیستروسکوپی روی قاعدگی تأثیر میگذارد؟
پس از هیستروسکوپی، ممکن است دوره بعدی قاعدگی کمی دیرتر یا با شدت متفاوتی رخ دهد. این موضوع معمولاً موقتی است و طی دو تا سه سیکل به حالت طبیعی بازمیگردد. در صورتیکه اختلال قاعدگی ادامهدار شود، باید با پزشک مشورت کرد.
نتیجهگیری نهایی
هیستروسکوپی یک روش نوین، دقیق و ایمن برای بررسی و درمان اختلالات داخلی رحم است. از تشخیص پولیپ و فیبروم گرفته تا درمان مشکلات ناباروری، این روش کاربرد گستردهای در پزشکی زنان دارد. با رعایت اصول مراقبتی و انتخاب پزشک متخصص، این روش میتواند جایگزینی بسیار مناسب برای جراحیهای سنگین و پرعارضه باشد. در صورت داشتن علائم یا مشکلات رحمی، مشورت با پزشک درباره امکان انجام هیستروسکوپی میتواند گامی مهم در مسیر درمان باشد.