ورزش بعد از لاپاراسکوپی رحم مجاز است ولی زمان مناسب برای آغاز آن باید به درستی سنجیده شود. زیرا فعالیت بدنی هم میتواند به روند بهبودی کمک کند و هم در صورت انجام اشتباه، باعث عوارض جدی شود. به صورت خلاصه، بیشتر بیماران میتوانند از هفته اول فعالیت بسیار سبک (مثل پیادهروی کوتاه) را آغاز کنند، اما ورزشهای متوسط تا سنگین معمولاً باید تا ۴ تا ۶ هفته به تعویق بیفتد. این زمانبندی بسته به نوع جراحی (لاپاراسکوپی رحم، لاپاراسکوپی فیبروم، یا لاپاراسکوپی تخمدان)، میزان دستکاری بافتها، شرایط جسمی بیمار و شدت درد متفاوت است. در این مقاله زمان مناسب ورزش، حرکات مجاز و ممنوع، و نکات کلیدی برای بازگشت ایمن به فعالیتهای ورزشی را بررسی میکنیم.
آیا بعد از لاپاراسکوپی میتوان ورزش کرد؟
ورزش پس از لاپاراسکوپی نهتنها امکانپذیر است بلکه در بسیاری از موارد برای بهبود گردش خون، کاهش التهاب، تسریع ترمیم بافتی و پیشگیری از چسبندگیهای لگنی توصیه میشود. این جراحی با ایجاد برشهای کوچک و ورود ابزارهای ظریف انجام میشود و برخلاف جراحی باز، آسیب گستردهای به بافتهای شکمی وارد نمیکند. با این حال، بهبود کامل بخیههای داخلی، ترمیم بافت رحم یا تخمدان و کاهش التهاب عمیق لگنی حداقل چند هفته زمان نیاز دارد. بنابراین گرچه ورزش مجاز است، اما باید کاملاً زمانبندیشده و کنترلشده انجام شود.
بدن در روزهای نخست پس از لاپاراسکوپی درگیر دفع گاز CO₂، ترمیم بافتها، تنظیم مجدد جریان خون لگنی و کاهش التهاب است. اگر ورزش زودتر از موعد یا با شدت بالا انجام شود، احتمال درد شدید، افزایش تورم، خونریزی داخلی، باز شدن بخیههای عمقی و ایجاد فتق در محل برشهای شکمی افزایش پیدا میکند. بنابراین پاسخ علمی این است: بله، ولی با انتخاب صحیح نوع ورزش و رعایت محدودیتهای زمانی.
برای دریافت نوبت از بهترین جراح لاپاراسکوپی زنان در تهران، دکتر شراره صدری نائینی، میتوانید با شماره زیر تماس بگیرید.
زمان مناسب برای ورزش بعد از لاپاراسکوپی رحم
در زمان مناسب برای شروع ورزش، بدن باید از نظر علائم عمومی کاملاً پایدار باشد.
رفع عوارض عمل
نبودن درد شکمی مداوم، نداشتن احساس فشار لگنی، عدم وجود تب، نبود سرگیجه، کاهش قابل توجه احساس نفخ ناشی از گاز CO₂ و عدم وجود عوارض زخم مانند ترشح یا تورم از نشانههایی هستند که نشان میدهند بدن در مسیر صحیح بهبودی قرار دارد. از نظر عملکردی نیز فرد باید توانایی انجام فعالیتهای روزمره مانند نشستن و برخاستن، راه رفتن معمولی و انجام کارهای ساده خانه را بدون درد قابل توجه داشته باشد. این تواناییها نشان میدهند عضلات شکم و لگن به اندازهای بهبود یافتهاند که تحمل فعالیتهای بدنی کنترلشده را دارند.
کاهش التهاب
یکی دیگر از معیارهای مهم برای تعیین زمان مناسب شروع ورزش، کاهش التهاب بافتهای لگنی و شکمی است. التهاب یکی از واکنشهای طبیعی بدن پس از جراحی است، اما تا زمانی که التهاب فعال وجود داشته باشد، بافتها در مرحله شکننده قرار دارند و ورزش میتواند موجب افزایش پاسخ التهابی، تشدید درد و حتی تأخیر در ترمیم شود. بنابراین کاهش قابل توجه التهاب و حساسیت شکمی شرط مهمی برای آغاز فعالیت بدنی است. در بیمارانی که بهویژه به دلیل اندومتریوز یا فیبروم جراحی شدهاند، کاهش التهاب ممکن است کمی بیشتر طول بکشد و به همین دلیل زمان شروع ورزش باید با احتیاط بیشتری انتخاب شود.
جوش خوردن کامل بخیه ها
در کنار ترمیم بافتی، یکی دیگر از شرایط ضروری برای شروع ورزش، جوش خوردن کامل بخیههای داخلی است. بخیههایی که در رحم، تخمدان یا دیواره شکمی قرار داده میشوند اغلب بخیههای جذبی و عمقی هستند و برخلاف بخیههای پوستی، در ظاهر قابل مشاهده نیستند. این بخیهها برای آنکه فشار ناشی از فعالیت بدنی را تحمل کنند باید وارد مرحله «کلاژنسازی پایدار» شده باشند. در این مرحله، جنس بافت ترمیمشده سفتتر و مقاومتر میشود و احتمال باز شدن محل بخیه یا ایجاد خونریزی داخلی بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد. از نظر علمی، این روند معمولاً چهار تا شش هفته پس از جراحی زمان میبرد و پیش از این زمان، انجام ورزشهای متوسط یا سنگین میتواند باعث اختلال در روند ترمیم شود.
جدول زمانبندی ورزش بعد از لاپاراسکوپی رحم
در جدول زیر، یک برنامه جامع و علمی برای بازگشت به فعالیت بدنی ارائه شده است:
| بازه زمانی بعد از عمل | فعالیتهای مجاز | فعالیتهای ممنوع و هشدارها |
|---|---|---|
| هفته اول | پیادهروی بسیار آرام ۵–۱۰ دقیقه، حرکات تنفسی، کشش بسیار ملایم اندام فوقانی | ورزش شکمی، خم شدن مکرر، دویدن، پرش، شنا، وزنهبرداری، حرکات پیچشی لگن |
| هفته دوم تا چهارم | پیادهروی معمولی، کشش ملایم عضلات پا، تمرینات سبک تقویت پا بدون فشار شکمی | ورزشهای هوازی سنگین، یوگای قدرتی، دوچرخهسواری طولانی، حرکات شکمی، وزنه سنگین |
| هفته چهارم تا ششم | یوگای آرام، دوچرخه ثابت با مقاومت کم، تمرینات Core ملایم (مثل Pelvic Tilt) | درازنشست، کرانچ، پلانک، HIIT، طنابزدن |
| بعد از ۶ هفته | بازگشت تدریجی به ورزش؛ شنا، بدنسازی سبک، تمرینات هوازی | افزایش ناگهانی شدت تمرین |
| ۸ تا ۱۲ هفته و بعد از آن | بازگشت کامل به همه فعالیتها با نظر پزشک | در صورت درد شکمی یا لگنی، ورزش باید متوقف شود |
ورزش بعد از لاپاراسکوپی فیبروم
ورزش بعد از لاپاراسکوپی فیبروم شرایط ویژهتری نسبت به دیگر انواع لاپاراسکوپی دارد، زیرا در بسیاری از موارد طی این جراحی بافت رحم بیشتر دستکاری میشود و ممکن است چندین فیبروم از دیواره رحم خارج شود. خروج فیبرومهای متعدد یا بزرگ معمولاً با دوخت و ترمیم لایههای مختلف رحمی همراه است. این بخیههای داخلی برای ترمیم کامل نیاز به زمان دارند و هرگونه افزایش ناگهانی فشار داخل شکمی میتواند موجب باز شدن بخیه، خونریزی داخلی یا افزایش شدت درد لگنی شود. به همین دلیل در بیمارانی که تحت عمل لاپاراسکوپی فیبروم قرار میگیرند، شروع فعالیت بدنی باید با دقت بیشتری انجام گیرد.
البته این توضیحات درباره تحرکات بدنی و ورزش بعد از لاپاراسکوپی کیست تخمدان نیز کاربردی هستند.
در مجموع، ورزش بعد از لاپاراسکوپی درمانی رحم و تخمدان ها، باید با درک این نکته انجام شود که بافت رحم در این جراحی بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرد و ترمیم آن نیازمند زمان و احتیاط بیشتر نسبت به نوع لاپاراسکوپی تشخیصی است.
راهنمای حرکات ورزشی بعد از لاپاراسکوپی رحم
در ادامه برخی از فعالیت ها و ورزش های مجاز در هر دوره زمانی بعد از جراحی لاپاراسکوپی رحم و تخمدان را معرفی کرده و توضیح داده ایم:
تمرینات هفته اول
بدن در اولین هفته بعد از لاپاراسکوپی بیشتر درگیر فرآیندهای ترمیم است. بنابراین تمرینات باید بدون فشار، بسیار ملایم و کوتاه باشند.
۱. تمرینات تنفسی دیافراگمی
این تمرین گردش خون را افزایش میدهد، به دفع گاز CO₂ کمک میکند و درد شانه ناشی از گاز را کاهش میدهد.
به پشت بخوابید، یک دست روی سینه و دست دیگر روی شکم قرار دهید، با دم آرام، شکم را بالا بیاورید و با بازدم طولانی، آن را پایین ببرید. این تمرین ۳ تا ۵ بار در روز انجام شود.
۲. پیادهروی بسیار سبک
پیاده روی ۵ دقیقهای روزانه باعث جلوگیری از لخته خون، یبوست و خشکی عضلات میشود. البته در صورت سرگیجه یا تپش قلب، باید متوقف شود.
تمرینات هفته دوم تا چهارم
در این مرحله، فعالیتها میتوانند کمی بیشتر شوند، اما هنوز وارد مرحله فشار روی شکم نمیشویم.
۱. کشش عضلات پا و کمر
این حرکات بدون فشار مستقیم به شکم، باعث بهبود دامنه حرکتی میشوند.
کششهای کوتاه ۲۰ ثانیهای برای همسترینگ، عضلات پشت پا و عضلات باسن مناسب است.
۲. تقویت اندام تحتانی بدون درگیر شدن شکم
حرکاتی مانند:
- بالا رفتن روی پنجه پا
- نشستن و برخاستن آرام از روی صندلی
- لانج بسیار سطحی
این حرکات باعث حفظ قدرت عضلانی پاها میشوند بدون اینکه فشار زیادی بر ناحیه لگن وارد کنند.
تمرینات هفته چهارم تا ششم
در این مرحله تمرینات تقویت عضلات مرکزی بدن ضروری است اما باید با شدت خیلی کم انجام شوند:
- Pelvic Tilt: لگن را در حالت خوابیده کمی به داخل بچرخانید و شکم را سبک جمع کنید.
- Modified Dead Bug: دستها و پاها را به صورت متناوب و آرام حرکت دهید.
- Bird-Dog ملایم: از دستها و زانوها شروع کنید و فقط کمی دست و پای مخالف را بلند کنید.
- دوچرخه ثابت با مقاومت کم
این ورزش ها جریان خون لگنی را افزایش میدهد و بعنوان ورزش بعد از لاپاراسکوپی فیبروم یا تخمدان نیز بسیار مفید است.
بعد از ۶ هفته
اگر بدن کاملاً بدون درد و التهاب باشد، میتوان ورزشهای زیر را شروع کرد:
- شنا
- بدنسازی سبک
- پیادهروی تند
- یوگا و پیلاتس ملایم
- دوچرخهسواری معمولی
شدت و مدت تمرینات را می توان به تدریج افزایش داد.
مقاله مرتبط>>> مدت زمان استراحت بعد از لاپاراسکوپی
حرکات ممنوع بعد از لاپاراسکوپی
تا زمان ترمیم کامل داخلی (۶ تا ۸ هفته):
- دراز نشست و کرانچ
- پلانک
- پرش، طنابزدن
- دویدن سرعتی
- وزنهبرداری سنگین
- دوچرخهسواری طولانی
- HIIT
- حرکات پیچشی کمر
این حرکات فشار ناگهانی بر شکم وارد میکنند و میتوانند باعث خونریزی داخلی یا فتق شوند.
عوارض ورزش سنگین و زودهنگام بعد از لاپاراسکوپی
عمل لاپاراسکوپی بعنوان یک جراحی کم تهاجمی شناخته می شود؛ با این حال به دلیل دستکاری بافت های داخلی نیاز به زمان کافی برای ترمیم داریم. در صورتی که قبل از بهبودی کامل ورزش های سنگین یا فعالیت های شدید بدنی داشته باشید، احتمال بروز عوارض زیر وجود دارد:
۱. خونریزی داخلی و افزایش درد
فشار زیاد میتواند بخیههای رحم یا تخمدان را باز کند. درد بعد از لاپاراسکوپی در صورتی که شدید و ادامه دار باشد، نیاز به بررسی پزشک دارد.
۲. فتق محل ورود ابزارها
در صورت وارد شدن فشار به دیواره شکم، محل تروکار ممکن است دچار بیرونزدگی شود.
۳. تشدید التهاب لگنی
ورزش سنگین باعث افزایش جریان خون و تورم ناحیه عمل میشود.
۴. افزایش چسبندگی بافتها
فشار ناگهانی، بافتهای ملتهب را تحریک میکند و احتمال ایجاد چسبندگی افزایش مییابد.
۵. افت فشار، سرگیجه و بیحالی
به دلیل اختلال موقت در هیدراتاسیون و کمخونی بعد از عمل.
نکات طلایی برای شروع ورزش بعد از لاپاراسکوپی
- قبل از هر تمرین، ۵–۱۰ دقیقه گرم کردن انجام دهید.
- شدت ورزش را هر هفته فقط ۲۰ درصد افزایش دهید.
- در صورت احساس درد لگنی یا خونریزی، فوراً ورزش را متوقف کنید.
- مصرف آب کافی و رژیم غذایی سالم فراموش نشود.
- اگر سابقه آندومتریوز دارید، بازگشت به ورزش باید آهستهتر باشد.
- لباس ورزشی آزاد بپوشید تا فشار روی شکم کم باشد.
خلاصه مطالب
ورزش بعد از لاپاراسکوپی رحم، فیبروم یا تخمدان در صورتی که در زمان مناسب انجام شود، ایمن و بلامانع است. حرکات ملایم و پیاده روی سبک و کوتاه مدت حتی نقش مهمی در بهبود سریعتر، جلوگیری از چسبندگی و افزایش انرژی بیمار دارد. در هفته اول فقط فعالیتهای بسیار سبک مجاز هستند و از هفته چهارم به بعد میتوان تمرین های بیشتری را شروع کرد. بازگشت به ورزش کامل معمولاً بین ۶ تا ۸ هفته طول میکشد. رعایت اصول علمی، گوش دادن به بدن و مشورت با پزشک، مهم ترین عوامل برای یک ریکاوری موفق هستند.