زایمان طبیعی بدون درد

امروزه زایمان طبیعی در تمام جهان رایج شده وعمل سزارین کمتر مورد استفاده قرار می گیرد. اما راه سومی هم وجود دارد که زایمان طبیعی بدون درد است.

روش زایمان سزارین می تواند عوارض زیادی داشته باشد. به عنوان مثال فردی که سزارین کند مجبور است زایمان بعدی را نیز با همین روش انجام دهد.

زایمان یک تجربه بسیار زیبا در یک خانم است اما به دلیل ترس از درد و ناراحتی اغلب موجب اضطراب در مادران می شود. بسیاری از زنان برای داشتن یک زایمان طبیعی بدون درد به دنبال دارو برای تسکین درد می روند.

خیلی از مادران برای رهایی از این درد به روش سزارین پناه می برند که عوارض خاص خودش را دارد. لذا ترویج زایمان طبیعی بدون درد و آموزش اطلاعات صحیح از روش های موجود باعث برطرف شدن نگرانی آنها از مشکلات پیش روی زایمان طبیعی خواهد شد.

زایمان طبیعی یا فیزیولوژیک

روش زایمان فیزیولوژیک مزایای زیادی دارد اما درد آن موجب می شود که بسیاری از مادران از انجام آن وحشت داشته باشند با روش زایمان بدون درد مطمئنا تجدید نظر خواهند کرد . این نوع از زایمان یک فرایند طبیعی و بسیاردردناک است به دلیل انقباضات رحمی مادردرد زیادی را تحمل می کند بنابراین زنان پاسخ های متفاوتی به آن نشان می دهند.

عوامل موثر بر درد زایمان

احساس درد در زنان بازتابی از محرک های متغیری است که بر اساس وضعیت خود آن را دریافت می کنند. بنابراین شرایط فرهنگی، احساسی ، شناختی ، اجتماعی تاثیر گذار می باشد انتخاب روش تسکین درد براساس ویژگی هر فرد انتخاب می شود.

روش های کاهش درد در زایمان طبیعی

۱. روش های دارویی
۲. روش های غیر دارویی

روش های دارویی :

۱. استفاده از گاز( ENTONX ) که شامل ترکیبی از گاز بیهوشی و اکسیژن می باشد که در هر مرحله از زایمان طبیعی قابل استفاده است
۲. تزریق داروهای مسکن که به روش های عضلانی و وریدی انجام می شود
۳. استفاده ازبی حسی های موضعی که شامل موارد زیر می شود :
۱. بی حسی نخاعی
۲ بی حسی از طریق واژن
۳. بی حسی اپیدورال : یکی از بهترین روش های بی حسی موضعی می باشد زیرا این روش افت فشار خون کمتری ایجاد می کند مادر دچار سر درد نمی شود و طول مدت بی حسی هم قابل کنترل خواهد بود .

روش های غیر دارویی :

۱.  ماساژ: یکی از بهترین روش ها برای کاهش درد و انقباض رحم است ما ساژورهای حرفه ایی و آموزش دیده
 در بیمارستان می توانند درفواصل ده دقیقه ایی اندام تحتانی بدن مادر را ماساژ داده وآرام کنند.
۲. آماده کردن شرایط روحی مادر با کلاس های آموزشی قبل از زایمان : کلاس های آموزشی باعث می شود که مادران باردار اطلاعات و همچنین آرامش خودرا درحین زایمان بالا ببرند.
۳. حضور یک حمایت کننده: حضوریکی از اعضای خانواده در اتاق زایمان احساس امنیت و آرامش بیشتری را به مادر می دهد همچنین از افسردگی بعد از زایمان هم جلوگیری خواهد کرد.
۴. طب سوزنی : هنگام شروع انقباضات رحمی مادر می تواند درد و تهوع را کاهش دهد. 
۵. تکنیک های تنفس : با استفاده از تکنیک های مختلف تنفس عمیق و آرامش ذهن و بدن می توان انقباضات های رحم و درد ناشی از آن را کنترل کرد تمام مادران باردار با شرکت در کلاس های آمادگی زایمان می توانند تمام این تکنیک هارا تمرین کنند.
۶. وضعیت قرارگیری مادر در اتاق عمل : تغییر وضعیت مادر دراتاق عمل خیلی درکاهش درد موثر است  این تغییر وضعیت در هرمرحله از درد زایمان طبیعی متفاوت خواهد بود.

به طور مثال اگر مادر هنوز به مرحله خروج  نوزاد نرسیده باشد وضعیت خوابیده به پهلو و سجده مفید می باشد و اگر در مرحله زور زدن است بهتر است چانه به قفسه سینه چسبیده وپا ها به داخل شکم برده شود
۷. هیپنوتیزم : در هنگام درد زایمان بیمار تحت نظارت شخصی که دارای مهارت لازم است هیپنوتیزم می گردد همچنین با این روش بیمار از عوارض داروها هم در امان خواهد بود.
۸. روش لاماز: یکی از رایج ترین روش های غیر دارویی می باشد در این روش به آماده سازی روانی مادر ۶ هفته قبل زایمان می پردازد.

به این صورت که مادر شرطی می شود به جای فریاد زدن در اتاق عمل عضلات خود را شل کرده و با تنفس آرام وعمیق به تحریکات دردناک کمتر پاسخ دهد.
۹. آب درمانی : وان آب گرم سرعت انبساط عضلات رحم و باز شدن دهانه رحم را افزایش می دهد و دردزایمان را کم می کند

فواید روش بی حسی نخاعی اپیدورال و اسپاینال

۱. کاهش درد در حین زایمان  طبیعی که هدف اصلی این روش می باشد.
۲. در برخی از مطالعات نشان داده شده است که کاهش درد در زایمان باعث افزایش اکسیژن رسانی به کودک می شود.
۳. مادر در این روش درحین زایمان هوشیار است و می تواند لحظه به دنیا آمدن نوزاد را به خوبی حس کند.
۴. در این روش با کاهش میزان استرس و اضطراب به کاهش فشار خون مادر کمک می کند.

زمان شروع اپیدورال

برخی از پزشکان معتقد هستد بهترین زمان اپیدورال از همان شروع دردهای زایمان ناشی از انقباض است یا این دردهای زایمان به حالت پایدار رسیده باشد و دهانه رحم بیشتر از ۵ سانت باز شده باشد .

مقایسه روش اسپاینال با اپیدورال

در روش اسپاینال سوزن وارد غلاف می گردد و دردرون مایه نخاعی قرار می گیرد ولی در روش اپیدورال ماده بی حسی درست در قسمتی خارجی غلافی که نخاع ومایع نخاعی را پوشانده است تزریق می شود سوزن وارد مایع نخاعی نمی شود. بیهوشی اپیدورال و اسپاینال از نظر قدرت درد زدایی و بی حسی دقیقا مشابه هم هستند درروش اسپاینال هم مانند اپیدورال به حالت نشسته یا خوابیده به یک طرف انجام می شود همچنین در بی حسی اسپاینال مقدار بسیار کمتری ماده بی حسی یا مخدر در مایع نخاعی تزریق می گردد .

عوارض اپیدورال و اسپاینال :

• تب و لزر
• افت فشار خون
• خارش
• واکنش به مواد بی حسی
• ایجاد بی حسی در پاها
• درد کمر
• تهوع واستفراغ
• تنگی نفس
• مؤثر نبودن دارو در بعضی افراد
• ضربان قلب جنین

موارد منع استفاده از روش بی حسی نخاعی

۱. کم بودن مقدار پلاکت خون
۲. وجود عفونت در محل ورود سوزن
۳. عدم تمایل خانم باردار
۴. فشار خون پایین مادر
۵. وجود ناهنجاری در ستون مهره ای مادر
۶. فشار مغزی بالا

معایب استفاده از روش اپیدورال

در این روش ممکن است بر توانایی فرد در دستشویی رفتن تاثیر بگذارد و بیمار برای  تخلیه مثانه  خود از سوند استفاده کند. بعد از زایمان با این روش مادران باید تحت نظر باشند و فشار خون آنها هر ۵ دقیقه یکبار چک شود چرا که اپیدورال می تواند فشار خون را کاهش دهد.

از آنجایی که در این روش مادر زیاد درد را احساس نمی کند ممکن است  زمان به دنیا آمدن کودک طولانی شود. به دلیل اینکه مادر عجله ای برای فشار آوردن ندارد و نیاز به تشویق پزشک دارد.

زایمان طبیعی بدون درد با گاز

یکی از روش های تسکین درد زایمان طبیعی اکسید نیتروژن است که به آن گاز خنده یا گاز بی دردی نیز می گویند. گاز خنده امروزه طرفداران زیادی پیدا کرده است که در مطب های دندانپزشکی نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

بسیاری از بانوان از تأثیر گذاری این گاز در کاهش درد زایمان طبیعی رضایت داشته اند اما این روش مؤثر تر از روش اپیدورال نیست.

گاز بی دردی می تواند در سرعت و سهولت زایمان تاثیر زیادی داشته باشد که از ترکیب مساوی گاز اکسیژن و اکسید نیتروژن تشکیل می شود.

گاز خنده که به آن گاز انتونوکس نیز می گویند از از راه دهانی و ماسک تنفس مورد استفاده قرار می گیرد. از فواید گاز انتونوکس می توان به کنترل آن توسط بیمار و سادگی  متوقف کردن آن  اشاره کرد .

معمولا با ۳ الی ۴ بار تنفس از این گاز، درد به شکل قابل توجهی کاهش پیدا می کند و بیمار می تواند با پزشک همکاری بهتری داشته باشد.

عوارض استفاده از آن بسیار کمتر از روش های سنتی کاهش درد است، بو و مزه ی خاصی ندارد و مدت زمان کوتاهی در بدنتان باقی می ماند. گاز خنده در کمتر از یک دقیقه تأثیر می گذارد و می تواند به عنوان روش جایگزین برای افرادی باشد که نمی خواهند از روش اپیدورال استفاده کنند.

اکسید نیتروژن  ممکن است با سایر روش های کاهش درد مانند اپیدورال استفاده شود ومی‌تواند در کاهش استرس و اضطراب نیز مفید واقع شود.این گاز باعث گیجی و بی حسی شما نمی شود و می توانید به راحتی حرکت کنید.

تحقیقات نشان داده است که انتخاب روش گاز خنده برای در زایمان طبیعی رتبه بالاتری نسبت به روش اپیدورال دارد،شاید دلیل این امر مقاومت افراد در برابر روش اپیدورال است. در برخی موارد ممکن است گاز خنده  با عوارضی مانند تهوع،استفراغ،سرگیجه و خواب آلودگی شود که عوارض شایعی نیستند.

در بعضی افراد استفاده از گاز اکسید نیتروژن ممنوع است. این موارد عبارتند از :

• زمانی که بیماریهای شدید قلبی دارید
• دارای اختلالات روانی شدید باشید
• در صورتی که کمبود ویتامین B12 دارید
• اگر به تازگی عمل جراحی گوش داخلی، یا عمل خاصی در چشم‌ها سر یا گردن داشته‌اید.
• اگر در سه ماهه اول بارداری هستید

لازم به ذکر است که گاز خنده نمی تواند بر روی کودک تأثیری داشته باشد و به سرعت از جفت عبور خواهد کرد و از طریق جنین دفع خواهد شد.

مزایا و معایب زایمان طبیعی بدون درد

در سالهای اخیر طرفدران زایمان سزارین به شدت رو به افزایش است حتی با وجود مزیتهایی که زایمان طبیعی بر عمل جراحی سزارین دارد.

چرا که زایمان طبیعی زمان بیشتری از پزشک می گیرد و هزینه انجام آن نیز کمتر از سزارین است .

از دلایل دیگرآن می توان به ترس از درد زایمان اشاره کرد. اگر در کشورمان ایران مادران از این موضوع مطلع باشند که  که زایمان طبیعی بدون درد هم امکانپذیر است، به علت فرار از درد طبیعی به سراغ زایمان سزارین نمی روند.

در صورتی که در زمینه زایمان طبیعی بدون درد سوالی دارید می توانید در انتهای همین مقاله بخش نظرات آن را با دکتر شراره صدری نائینی متخصص زنان و زایمان مطرح کنید.